پنل اول کارگاه : طراحی جامع و بازآفرینی بافت‌های فرسوده

پنل اول کارگاه با عنوان: طراحی جامع و بازآفرینی بافت‌های فرسوده با حضور جمعی از مدیران، صاحب‌نظران و فعالان حوزه پارک‌های علم و فناوری و نویسندگان فصل‌های کتاب "برنامه‌ریزی و طراحی فضای کالبدی پارک‌های علم و فناوری و نواحی نوآوری" : مهندس حمید مهدوی (دبیر انجمن علمی پارک‌های فناوری و سازمان‌های نوآوری ایران) ، دکتر علی باستی (رییس دانشگاه گیلان)، دکتر نیوشا اسمعیل‌پور (عضو هیئت علمی دانشکده‌ی معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران)،دکتر خلیل راحتی (پارک علم و فناوری سمنان)برگزار شد.

در این نشست، ابعاد مختلف توسعه فیزیکی و نرم‌افزاری پارک‌ها، جایگاه نسل‌های مختلف پارک‌های فناوری، نقش بخش خصوصی، چالش‌های مکان‌یابی، هویت‌سازی و ادغام پارک‌ها در بافت شهری مورد بررسی قرار گرفت.

در ابتدای پنل، مهندس حمید مهدوی، دبیر انجمن، با تأکید بر اهمیت توسعه فیزیکی و طراحی کالبدی پارک‌های علم و فناوری، اظهار داشت،  هم‌افزایی میان شرکت‌ها، سرمایه‌گذاران و سایر بازیگران زیست‌بوم نوآوری، نیازمند بستری مناسب از نظر زیرساختی و فضایی است. ایشان توسعه فضای کاری را صرفاً محدود به احداث ساختمان‌های اداری ندانسته و بر لزوم برنامه‌ریزی جامع برای استقرار شرکت‌ها، آزمایشگاه‌ها، فضاهای کار اشتراکی، اتاق‌های جلسات، مراکز خدمات پشتیبان و سایر کاربری‌های مکمل تأکید کردند. به گفته ایشان، واگذاری اراضی و احداث بنا توسط بخش خصوصی می‌تواند به چابکی و کارآمدی بیشتر در توسعه پارک‌ها منجر شود. همچنین توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات، ایجاد فضاهای سبز، فضاهای اسکان و خدمات رفاهی از دیگر مؤلفه‌های کلیدی در طراحی پارک‌ها عنوان شد.

مهندس مهدوی با اشاره به محدودیت اراضی در برخی پارک‌ها تصریح کرد، توسعه پارک صرفاً به معنای گسترش فیزیکی اراضی نیست، بلکه نوع فعالیت‌ها، برنامه‌ها و خدمات ارائه‌شده نیز می‌تواند مصداق توسعه، تلقی شود. بدین معنا که کنار افزایش محدوده جغرافیایی، از طریق تنوع‌بخشی به خدمات و ارتقای کیفیت فعالیت‌ها می‌توان فرآیند توسعه را محقق ساخت.

در ادامه دکتر باستی، به تبیین نسل‌های مختلف پارک‌های علم و فناوری پرداختند و بر ضرورت شناخت تحولات مفهومی این پارک‌ها تأکید کردند. ایشان با اشاره به تجربه پارک گیلان به‌عنوان نمونه‌ای از پارک‌های نسل اول که تمرکز اصلی آن بر آماده‌سازی اراضی و استقرار فیزیکی شرکت‌ها بوده است، بیان داشت که در نسل‌های جدید، به‌ویژه نسل چهارم، ساختارها پیچیده‌تر شده و مراکز رشد، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شتاب‌دهنده‌ها نیز در کنار پارک‌ها فعالیت می‌کنند. در این نسل، تأمین مالی، نحوه تعامل بازیگران و چیدمان شبکه‌ای عناصر زیست‌بوم نوآوری، اهمیت بیشتری یافته است.

ایشان با طرح این پرسش که آیا پارک صرفاً یک فضای فیزیکی است؟ تأکید کرد در رویکردهای جدید، خدمات پارک‌ها می‌تواند به‌صورت مجازی نیز ارائه شود. بر این اساس، ممکن است یک شرکت در منطقه‌ای دورافتاده یا روستایی، بدون استقرار فیزیکی در محدوده پارک، از خدمات متنوع تعریف‌شده بهره‌مند شده و مسیر رشد خود را طی کند. در این چارچوب، پارک به‌عنوان یک شبکه خدماتی و حمایتی تعریف می‌شود، نه صرفاً یک مکان جغرافیایی مشخص.

در بخش بعدی پنل، دکتر نیوشا اسماعیل‌پور، به تبیین ابعاد نظری و شهری پارک‌های نوآوری پرداخت. ایشان با اشاره به ساختار کتاب "برنامه ریزی و طراحی فضای کالبدی پارک‌های علم و فناوری و نواحی نوآوری" بیان داشت در گام نخست باید مشخص شود با چه نوع پارک‌های نوآوری مواجه هستیم و چه مؤلفه‌هایی بر شکل‌گیری و عملکرد آن‌ها اثرگذار است. از نظر ایشان، پارک‌ها را می‌توان بر اساس مؤلفه‌های کلان اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، صنایع با فناوری‌های بالا و نیز پارک‌های مبتنی بر فرهنگ و خلاقیت دسته‌بندی کرد.

دکتر اسماعیل‌پور در ادامه به تفاوت میان الگوهای قدیم و جدید پارک‌های نوآوری اشاره کرده و نوآوری را هدفی دانست که می‌تواند به احیای شهری، بازآفرینی اجتماعی و پویایی اقتصادی منجر شود. ایشان تأکید کرد نواحی نوآوری لزوماً نباید در حاشیه شهرها مستقر شوند، بلکه می‌توانند در مراکز شهری شکل گرفته و به احیای بخش‌های مختلف شهر کمک کنند. در این رویکرد، چندمرکزی شدن شهرها و توزیع فعالیت‌های نوآورانه در نقاط مختلف شهری اهمیت می‌یابد.

از منظر شهری، ایشان فعال‌سازی فضای خیابان، هدفمند کردن فعالیت‌ها، ایجاد روحیه پویایی و افزایش حضور اجتماعی را از ارکان طراحی موفق نواحی نوآوری دانستند. به اعتقاد ایشان، رویکرد سیستم بسته که در گذشته بر پارک‌ها حاکم بوده، جای خود را به سیستم نوآوری باز داده است؛ سیستمی که در آن تعامل میان بازیگران مختلف، کاربران و جامعه پیرامونی اهمیت دارد. از سال ۲۰۱۷ به بعد، تأکید بر شکل‌گیری نوآوری در میان مردم و کاهش شکاف‌های اجتماعی در کانون توجه قرار گرفته است.